Kiedy ktoś wspomina o śląskiej kuchni, od razu myślę o roladzie, kluskach i modrej kapuście. Na deser oczywiście szpajza. Sama uwielbiam te przysmaki, ale jesienią najbardziej czekam na coś zupełnie innego. Dynie cieszyńskie to prawdziwy skarb regionalnej kuchni, który przez lata pozostawał w cieniu bardziej znanych śląskich specjałów. A przecież można z nich przygotować fantastyczną zupę, aromatyczne danie obiadowe i marynatę, która zimą znika ze słoiczka w mgnieniu oka.
Dynie cieszyńskie to skarb śląskiej kuchni
Choć Śląsk kojarzy się przede wszystkim z mięsnymi obiadami i sycącymi dodatkami, w tradycyjnej kuchni regionu ważne miejsce od zawsze zajmowały również warzywa.
Na Śląsku Cieszyńskim dynie od pokoleń rosły w przydomowych ogródkach. Jesienią zbierano dorodne, żółte i pomarańczowe owoce, a następnie przechowywano je w spiżarniach, żeby korzystać z nich również zimą.
Magda Gessler w książce „Smaczna Polska” zwraca uwagę na tę mniej znaną stronę śląskich tradycji. Przypomina, że miejscowe gospodynie przygotowywały dynię na wiele sposobów, a jednym z najpopularniejszych była zupa.
14 maja 2009 roku cieszyńska dynia została wpisana na Listę Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w województwie śląskim. Nie chodzi przy tym o jedną konkretną odmianę. W regionie uprawiano różne dynie, od dużych, kulistych okazów po mniejsze owoce o intensywnie pomarańczowej skórce.
Na Śląsku dynia nie służyła wyłącznie do dekoracji
Dziś jesienią widzę dynie niemal wszędzie. Stoją na parapetach, przed domami i w sklepowych witrynach. Na Śląsku Cieszyńskim od dawna traktowano je przede wszystkim jako cenny składnik domowej kuchni. Wykorzystywano je do zup, duszonych potraw, marynat i konfitur. Zbierano również pestki, które suszono i przechowywano.
W dawnych książkach kucharskich można znaleźć zaskakująco dużo przepisów z dynią w roli głównej. Emilia Kołder w „Kuchni Śląskiej” z 1972 roku opisywała między innymi dynię duszoną, dynię z kminkiem, dynię po węgiersku. To pokazuje, że śląskie gospodynie potrafiły wyczarować z tego prostego składnika znacznie więcej niż tylko zwyczajną zupę.
Adobe Stock, New Africa
Jesienią gotuję z niej najlepszą zupę
Moim ulubionym sposobem na wykorzystanie dyni jest gęsta, aromatyczna zupa. Najpierw kroję miąższ na kawałki, skrapiam oliwą i piekę z cebulą oraz czosnkiem. Dzięki temu nabiera głębszego smaku i delikatnej słodyczy.
Następnie przekładam warzywa do garnka, zalewam bulionem i gotuję przez kilka minut. Dodaję odrobinę masła, pieprz, sól i szczyptę gałki muszkatołowej. Na koniec wszystko miksuję na aksamitny krem.
Podaję go z prażonymi pestkami dyni, grzankami albo kleksem kwaśnej śmietany. Czasami dodaję również odrobinę ostrej papryki, która świetnie przełamuje słodycz warzywa. W książce „Smaczna Polska” Magda Gessler opisuje też śląską zupę z dyni na mleku. To zupełnie inny, bardziej tradycyjny sposób podania, który warto poznać.
Dynia cieszyńska w marynacie to prawdziwy jesienny rarytas
Jeszcze ciekawsza jest dla mnie marynowana dynia. Dawniej była na Śląsku popularnym sposobem przechowywania jesiennych zbiorów. Kawałki miąższu trafiały do słodko-kwaśnej zalewy z dodatkiem przypraw. Dzięki temu można było podawać je również wtedy, gdy sezon na świeże dynie dawno się skończył.
Sama najbardziej lubię marynatę z octem, cukrem, goździkami i odrobiną cynamonu. Tak przygotowana dynia ma przyjemnie korzenny aromat i świetnie pasuje do pieczonego schabu, drobiu czy pasztetu.
Można ją również podać jako dodatek do tradycyjnej śląskiej rolady. Słodko-kwaśny smak znakomicie przełamuje intensywność mięsnego sosu.
Zamiast zwykłych ziemniaków podaję dynię z piekarnika
Nie zawsze mam ochotę na zupę czy marynatę. Wtedy przygotowuję dynię jako dodatek do obiadu. Kroję ją w grubsze kawałki, mieszam z olejem, solą, pieprzem, słodką papryką i tymiankiem. Piekę w temperaturze około 200 stopni Celsjusza, aż brzegi zaczną się rumienić, a środek będzie miękki.
Taka dynia świetnie smakuje z pieczonym mięsem, ale równie dobrze można podać ją z kaszą i sosem grzybowym. Jesienią lubię też łączyć ją z podsmażoną cebulą i świeżym majerankiem. To proste smaki, które doskonale pasują do tradycyjnej polskiej kuchni.
Dynie cieszyńskie przypominają mi, że regionalna kuchnia to nie tylko najbardziej znane potrawy. To również produkty, które przez pokolenia rosły w przydomowych ogródkach i trafiały na rodzinne stoły w najróżniejszych postaciach. I choć śląskie kluski, rolada oraz szpajza nadal mają swoje miejsce w moim kulinarnym sercu, to właśnie na ten pomarańczowy rarytas czekam z największą niecierpliwością. Bo jesień bez pachnącej dyni po prostu nie smakuje tak samo.


Obserwuj nas na Google















