Kiedy w listopadzie wybierasz się do lasu z koszykiem, nie wracam z pustymi rękami. Zaglądam pod sosny i dokładnie rozglądam się w miejscach przykrytych mchem oraz igliwiem. To właśnie tam często kryją się grzyby, które łatwo przeoczyć. Zanim jednak cokolwiek zbiorę, biorę pod uwagę kilka charakterystycznych cech pozwalających rozpoznać pewne, najlepsze i najsmaczniejsze gąski.

Te 3 szczegóły zdradzają gąskę siwą. Spójrz, zanim włożysz ją do koszyka

Gąska siwa, nazywana również gąską niekształtną (łac. Tricholoma portentosum) lub siwką należy do najsmaczniejszych i najdłużej dostępnych gąsek jadalnych. Rozpoznaję ją po trzech charakterystycznych cechach, które trzeba wziąć pod uwagę łącznie - każda z nich jest równie ważna.

1 . Szary kapelusz z ciemnymi „nitkami”

Ma on zazwyczaj od 4 do 12 cm średnicy, szarą lub ołowianoszarą barwę i ciemniejsze włókienka biegnące promieniście od środka ku brzegom. Podczas wilgotnej pogody jego powierzchnia staje się lepka i błyszcząca.

2. Jasne blaszki, które z czasem żółkną

U młodych okazów gąski siwej blaszki są białawe lub kremowe. W miarę dojrzewania pojawiają się na nich charakterystyczne żółtawe odcienie. Nie powinny być od początku intensywnie żółte.

3. Biały trzon i delikatny zapach mąki

Trzon u gąsek niekształtnych jest jasny, pełny, pozbawiony pierścienia, czasem z żółtawym nalotem. Biały miąższ wydziela subtelny, mączny aromat.

Gąski siwe znajduję przede wszystkim w piaszczystych borach sosnowych, czasem również pod świerkami. Rosną od września, a najczęściej w październiku i listopadzie. Gdy jesień jest ciepła, znajduję je nawet w grudniu, po pierwszych przymrozkach.

AdobeStock Henri Koskinen

Nie każda gąska nadaje się do koszyka. Te podobne gatunki łatwo pomylić

W polskich lasach spotkasz również inne gąski uznawane za jadalne. Jedną z nich jest gąska ziemistoblaszkowa (łac. Tricholoma terreum). Ma suchy, szary kapelusz pokryty drobnymi włókienkami lub łuseczkami oraz szarawe blaszki, które nie nabierają żółtego koloru. Rośnie głównie pod sosnami od września do listopada, niekiedy jeszcze w grudniu.

Jadalna gąska ziemistoblaszkowa / AdobeStock Henri Koskinen

Gąska zielonka (łac. Tricholoma equestre) wyróżnia się żółtooliwkowym kapeluszem, intensywnie żółtymi blaszkami i żółtawym trzonem. Znajdziesz ją na piaszczystych glebach pod sosnami, zwykle do końca listopada, a przy łagodnej pogodzie nawet w grudniu. Choć tradycyjnie zaliczano ją od lat do grzybów jadalnych, obecnie jej przydatność do spożycia budzi zastrzeżenia. Może być mylona z muchomorem sromotnikowym lub gąską siarkową, po które sięgać nie wolno.

Gąska zielonka / AdobeStock LFRabanedo

Uważaj też na inne podobne gatunki gąsek, których nie należy zbierać do jedzenia:

  • gąska pieprzna ma srebrzystoszary kapelusz z ostrym garbkiem, a jej blaszki nie żółkną tak jak u siwki
  • gąska tygrysia wyróżnia się jasnym kapeluszem pokrytym wyraźnymi, ciemnymi łuskami. Spotkasz ją zwłaszcza na glebach wapiennych
  • gąska mydlana ma szarooliwkowy kapelusz, charakterystyczny mydlany zapach i miąższ czerwieniejący w uszkodzonych miejscach
  • gąska siarkowa ma siarkowożółte zabarwienie i nieprzyjemny zapach. Łatwo pomylić ją z zielonką
  • gąska ostra i gąska czarnołuskowa również przypominają jadalne szare gąski. Pierwsza ma jedwabiście błyszczący kapelusz, druga ciemne łuseczki. Gąska czarnołuskowa w niektórych krajach jest uznawana za jadalną, ale u nas się jej nie poleca.

Pamiętaj, że sam kolor, zapach czy miejsce występowania nie wystarczą do pewnego oznaczenia gatunku. Nie rozstrzygaj wątpliwości przez próbowanie surowego grzyba.

Gąski w kuchni to prawdziwy rarytas. Zrób z nich coś więcej niż zwykły sos

Gąska siwa ma delikatny smak i jędrny miąższ. Najlepiej wykorzystaj młode, świeże okazy. Po przyniesieniu z lasu usuń igliwie i piasek, dokładnie oczyść blaszki, a następnie poddaj grzyby obróbce termicznej.

W polskiej kuchni gąski siwe i ziemistoblaszkowe świetnie sprawdzają się w zupie grzybowej, sosie śmietanowym do ziemniaków, farszu do pierogów oraz kapuście z grzybami.

Możesz też udusić je z cebulą na maśle albo zamarynować w zalewie octowej z liściem laurowym i zielem angielskim. Z gąsek zielonek (prośnianek) i gąsek siwek na Mazowszu robi się tzw. rosół ze skwarkami.

Aby zachować charakterystyczny smak grzybów, należy je tylko dokładnie oczyścić. Najlepiej na sucho - bez płukania i mycia, za pomocą wilgotnej gąbki lub ściereczki.  

Jeżeli znajdziesz większą ilość pewnie rozpoznanych jadalnych gąsek, część przygotuj na bieżąco, a resztę zamroź po wstępnej obróbce. Dzięki temu zachowasz smak grzybobrania na kolejne miesiące.

Porady zawarte w powyższym artykule to jedynie sugestia i nie zastępują profesjonalnej oceny. Jeśli nie jesteś w pełni pewny/pewna, że zebrane grzyby są jadalne, lepiej zrezygnuj z ich spożycia. Pamiętaj, że w razie wątpliwości należy skonsultować się z doświadczonym grzyboznawcą - w stacjach sanitarno-epidemiologicznych pełnią dyżury specjaliści, którzy bezpłatnie ocenią, czy dany grzyb jest jadalny.