Późną jesienią i zimą w lesie łatwiej spotkać tropy saren niż grzybiarza z koszykiem. A szkoda, bo nawet o tej porze roku natura potrafi zaserwować coś ciekawego. Wystarczy zmienić przyzwyczajenia i zamiast przeczesywać wzrokiem ściółkę, przyjrzeć się pniom drzew. To właśnie tam, nawet w chłodne dni, można wypatrzyć całe piętra mięsistych kapeluszy. Ich nietypowa barwa przywodzi na myśl raczej morskie głębiny niż listopadowy las, ale mimo to mają zaskakująco sporo do zaoferowania w kuchni.

Tego gatunku nie pomylisz z żadnym przeciętniakiem z koszyka

Nasz wytrzymały bohater – boczniak niebieskawy – wyróżnia się przede wszystkim barwą. Jego młode kapelusze mają piękny, stalowoniebieski odcień. Z czasem mogą jaśnieć i przybierać bardziej szarą, popielatą lub szarobrązową barwę. Dlatego starsze okazy nie zawsze wyglądają tak efektownie jak młode.

Kapelusze przypominają muszle ostryg albo rozłożone wachlarze. Są gładkie, mięsiste i często zachodzą na siebie niczym dachówki. Pod spodem znajdują się jasne, gęsto ułożone blaszki, które zbiegają w kierunku krótkiego, bocznego trzonu.

Co ciekawe, boczniak niebieskawy nie zawsze jest uznawany za osobny gatunek. W części opracowań figuruje jako odmiana lub forma boczniaka ostrygowatego (Pleurotus ostreatus), a nazwa Pleurotus columbinus bywa traktowana jako jego synonim. 

Dla grzybiarza najważniejsze jest jednak to, że ma do czynienia z jadalnym boczniakiem o wyjątkowym wyglądzie. Trzeba tylko pamiętać, że sam niebieskawy kolor nie wystarczy do pewnego rozpoznania. Zawsze sprawdzaj również blaszki, trzon i miejsce, w którym wyrósł grzyb.

Fot. Adobe Stock, Grahadinda

Gdzie szukać zimowych „błękitków”? Nie zaglądaj pod liście

W przeciwieństwie do prawdziwków czy podgrzybków boczniaki nie wyrastają z leśnej ściółki. Ich miejscem życia jest drewno. Dlatego podczas zimowego grzybobrania warto uważnie oglądać pnie, powalone konary i obumierające drzewa.

Największe szanse na znalezienie dorodnych kęp masz w lasach liściastych. Szczególnie warto przyglądać się bukom, topolom, wierzbom i brzozom. Boczniaki mogą zasiedlać zarówno martwe drewno, jak i osłabione fragmenty jeszcze stojących drzew.

Ich ogromną zaletą jest sposób wzrostu. Zamiast pojedynczych owocników często tworzą rozłożyste skupiska. Na jednym pniu może znajdować się kilka, kilkanaście, a nawet więcej kapeluszy. Niektóre wyrastają wysoko nad ziemią, dlatego łatwo je przeoczyć.

Warto zapamiętać miejsce udanego zbioru. Grzybnia pozostaje w drewnie i przy sprzyjających warunkach może wytworzyć kolejne owocniki. 

Czy niebieskawy grzyb rzeczywiście nie boi się mrozu?

Podczas gdy wiele popularnych grzybów kończy owocowanie, boczniak ostrygowaty i jego niebieskawe formy mogą dopiero pokazywać pełnię możliwości.

Owocniki pojawiają się przede wszystkim późną jesienią, a przy odpowiedniej pogodzie także zimą. Pierwsze przymrozki nie muszą oznaczać końca zbiorów. Chłód sprzyja owocowaniu boczniaków, jednak długotrwały, silny mróz ogranicza ich wzrost. 

Nie należy więc traktować tych grzybów jako całkowicie odpornych na zamarzanie. Po silnych mrozach i kolejnych odwilżach owocniki mogą stracić jędrność oraz zacząć się psuć.

Najlepiej wybierać młode, sprężyste kapelusze, które nie są oślizgłe, nie mają nieprzyjemnego zapachu ani oznak rozkładu. Grzyby przemrożone, wielokrotnie zamarzające i odmarzające lepiej pozostawić na drzewie.

Dobrym momentem na poszukiwania są łagodne dni późnej jesieni oraz okresy zimowych odwilży. Wtedy łatwiej znaleźć świeże, dobrze zachowane skupiska.

Co zrobić z tych efektownych „błękitków”? Z patelni smakują znakomicie

Boczniak niebieskawy ma do zaoferowania znacznie więcej niż efektowny kolor. Jego smak jest delikatny,słodkawy, z przyjemną orzechową nutą i subtelnym, leśnym aromatem. Po usmażeniu nabiera głębszego, bardziej wyrazistego smaku, a jego lekko chrupiące brzegi potrafią być prawdziwym przysmakiem.

Na uwagę zasługuje również konsystencja. Boczniak niebieskawy jest mięsisty, jędrny i przyjemnie sprężysty, dlatego z powodzeniem może zastępować mięso w niektórych daniach. Młode kapelusze są delikatniejsze, natomiast starsze bywają twardsze i bardziej łykowate, szczególnie w pobliżu trzonu. 

Najprostszy sposób przygotowania to smażenie na patelni. Oczyszczone boczniaki pokrój w paski lub pozostaw w większych kawałkach. Wrzuć je na rozgrzany tłuszcz i smaż, aż odparuje nadmiar wilgoci, a brzegi zaczną się rumienić. Dopiero pod koniec dodaj sól, pieprz, czosnek i odrobinę masła. 

Boczniaki niebieskawe nadają się również do panierowania niczym kotlety schabowe, duszenia z cebulą, przygotowania gulaszu czy farszu do pierogów. Można je też z powodzeniem marynować.

Porady zawarte w powyższym artykule to jedynie sugestia i nie zastępują profesjonalnej oceny. Jeśli nie jesteś w pełni pewny/pewna, że zebrane grzyby są jadalne, lepiej zrezygnuj z ich spożycia. Pamiętaj, że w razie wątpliwości należy skonsultować się z doświadczonym grzyboznawcą - w stacjach sanitarno-epidemiologicznych pełnią dyżury specjaliści, którzy bezpłatnie ocenią, czy dany grzyb jest jadalny.