Maślaki zna niemal każdy grzybiarz. Ich śliskie kapelusze trudno przeoczyć, zwłaszcza po deszczu. Ale maślaczek wcale nie jest ich miniaturową wersją, a kulinarnie brzmiąca maślanka to jeszcze inna historia. Podobieństwo nazw bywa zwodnicze, ponieważ grzyby te różnią się wyglądem, miejscem występowania i przydatnością do jedzenia. Warto wiedzieć, które z nich nadają się do koszyka, a które najlepiej podziwiać z daleka. Przy okazji możesz poznać kilka ciekawych gatunków, o których rzadko mówi się podczas grzybobrania.

Które maślaki są najsmaczniejsze? Te gatunki warto zbierać

Maślaki należą do rodzaju Suillus i są jednymi z najpopularniejszych grzybów jadalnych w Polsce. Najczęściej rosną w pobliżu sosen i modrzewi. Wiele z nich rozpoznasz po lepkim, śliskim kapeluszu oraz gąbczastym spodzie złożonym z drobnych rurek.

Za jeden z najsmaczniejszych okazów uchodzi maślak zwyczajny (Suillus luteus). Ma brązowy, błyszczący kapelusz, żółte rurki i charakterystyczny pierścień na trzonie. Rośnie przede wszystkim pod sosnami. Idealny do przetworów i zup.

Równie ceniony jest maślak ziarnisty (Suillus granulatus). Przypomina maślaka zwyczajnego, ale nie ma pierścienia na trzonie. W jego górnej części widać natomiast drobne ziarenka. Ten gatunek również świetnie sprawdza się w marynatach.

Pod modrzewiami warto wypatrywać maślaka żółtego (Suillus grevillei). Wyróżnia go intensywnie żółty lub pomarańczowozłoty kapelusz. Jest jadalny, smaczny i chętnie wykorzystywany do sosów i zup.

Nieco inaczej wygląda maślak pstry (Suillus variegatus, po lewej stronie zdjęcia głównego). Ma zwykle bardziej matowy, żółtobrązowy kapelusz. Jest jadalny i ceniony za zwarty miąższ. Nadaje się między innymi do suszenia.

Popularny jest także maślak sitarz (Suillus bovinus), rozpoznawalny po dużych, nieregularnych porach pod kapeluszem. Choć jadalny, ma bardziej nijaki smak niż pozostałe gatunki.

Maślaczek pieprzowy i rubinowy. Czy można je jeść?

Nazwa „maślaczek” brzmi jak zdrobnienie od maślaka, ale kryją się pod nią grzyby zaliczane do innych rodzajów. 

Maślaczek pieprzowy (Chalciporus piperatus, na środku zdjęcia głównego) jest niewielkim grzybem o miedzianym kapeluszu. Rośnie głównie w lasach iglastych i mieszanych. Od typowych maślaków odróżniają go przede wszystkim cynamonowe lub rdzawobrązowe rurki.

Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywnie pieprzny smak. Dawniej wykorzystywano go jako przyprawę, zwłaszcza po wysuszeniu. W części atlasów uznawany jest za jadalny, jednak nie ma większej wartości kulinarnej. Podczas gotowania jego ostry smak słabnie, większość grzybiarzy omija ten gatunek.

Ciekawy jest maślaczek rubinowy (Rubinoboletus rubinus), znany również jako rubinoborowik dębowy. Wyróżnia się jasnobrązowym lub beżowym kapeluszem oraz efektownymi, rubinowoczerwonymi porami. Spotyka się go między innymi w ciepłych miejscach związanych z dębami.

Choć w niektórych opracowaniach wymieniany jest jako jadalny, nie ma znaczenia kulinarnego. W Polsce występuje rzadko, dlatego znaleziony okaz najlepiej pozostawić w naturalnym środowisku.

Maślanka wiązkowa a opieńka. Na te szczegóły uważaj

Maślanki należą do rodzaju Hypholoma i znacząco różnią się od maślaków. Zamiast rurek mają blaszki, a często rosną w dużych skupiskach na pniach, korzeniach i martwym drewnie.

Najwięcej uwagi wymaga maślanka wiązkowa (Hypholoma fasciculare, po prawej stronie zdjęcia głównego). Ma siarkowożółty lub żółtopomarańczowy kapelusz, zwykle z ciemniejszym środkiem. Jej blaszki początkowo są żółtawe, później przybierają oliwkowozielony odcień, a z wiekiem ciemnieją. Gatunek ten jest niejadalny i nie powinien trafiać do kuchni.

Problem polega na tym, że wyrasta w gęstych kępach na drewnie, więc z pewnej odległości łatwo uznać go za opieńkę.  Jak odróżnić te grzyby? Przede wszystkim obejrzyj spód kapelusza. U typowych opieniek blaszki są początkowo białawe lub kremowe, natomiast u maślanki wiązkowej pojawiają się żółte i zielonkawe odcienie.

Opieńka miodowa i ciemna mają zwykle pierścień na trzonie oraz drobne łuseczki na kapeluszu. Maślanka wiązkowa nie ma trwałego pierścienia, a jej kapelusz jest zazwyczaj gładszy.

Jakie inne maślanki można spotkać w lesie?

Maślanka wiązkowa nie jest jedynym przedstawicielem swojego rodzaju w polskich lasach. Warto znać również maślankę ceglastą (Hypholoma lateritium) i maślankę łagodną (Hypholoma capnoides).

Pierwsza z nich ma kapelusz z charakterystycznym ceglastoczerwonym środkiem i jaśniejszym brzegiem. Podobnie jak maślanka wiązkowa rośnie w skupiskach na drewnie. Jej przydatność kulinarna bywa różnie oceniana, dlatego nie warto jej zbierać.

Maślanka łagodna występuje głównie na drewnie drzew iglastych. Ma żółtobrązowy kapelusz i szarawe blaszki, które z wiekiem ciemnieją. W wielu atlasach jest wymieniana jako jadalna, ale można pomylić ją z maślanką wiązkową, więc w większości przypadków lepiej nie ryzykować.

Porady zawarte w powyższym artykule to jedynie sugestia i nie zastępują profesjonalnej oceny. Jeśli nie jesteś w pełni pewny/pewna, że zebrane grzyby są jadalne, lepiej zrezygnuj z ich spożycia. Pamiętaj, że w razie wątpliwości należy skonsultować się z doświadczonym grzyboznawcą - w stacjach sanitarno-epidemiologicznych pełnią dyżury specjaliści, którzy bezpłatnie ocenią, czy dany grzyb jest jadalny.