Choć cząber nie jest dziś jednym z najpopularniejszych ziół w polskiej kuchni, to przez wieki pełnił ważną rolę w naszej tradycji kulinarnej. 300 lat temu był wszechobecny i wykorzystywany na różne sposoby. Za czasów Sasów stał się w Polsce wręcz synonimem aromatycznych potraw. Dziś, mimo iż jest dostępny w wielu sklepach, rzadko się go stosuje. A szkoda, bo to ziele, które posiada wyjątkowy smak, idealnie komponujący się z wieloma tradycyjnymi i nowoczesnymi daniami. Zatem, co warto o nim wiedzieć? Wróćmy na chwilę myślami do starych, dobrych czasów. 

Cząber – co to za ziele i gdzie rośnie?

Cząber (Satureja hortensis) to roślina, która wygląda trochę jak miniaturowy tymianek – drobne, zielone liście i intensywny, lekko korzenny zapach. Należy do rodziny jasnotowatych, a jego właściwości sprawiają, że jest świetnym dodatkiem do treściwych potraw. Rośnie głównie w ciepłych rejonach, a w Polsce znajdziesz go na ogrodach, działkach, a nawet w dzikich miejscach, bo lubi „wygrzewać” się na słonecznych zboczach.

Nie jest kapryśny. Wystarczy, że zapewnisz mu trochę miejsca w ogrodzie, a w zamian obdarzy cię intensywnym zapachem i smakiem. Co ciekawe, można go uprawiać zarówno na zewnątrz, jak i w doniczkach na parapecie. Tylko odrobina uwagi, a cząber będzie rosnąć jak szalony.

Kiedy cząber zawitał do kuchni?

Historia cząbru jest dłuższa niż się wydaje. Zioło to znane było już w starożytnym Rzymie i Grecji. Używało się go jako podstawowej pikantnej przyprawy, zanim do Europy trafiły bardziej egzotyczne produkty, takie jak czarny pieprz. W Polsce zdobyło prawdziwą popularność w XVII i XVIII wieku. W tamtych czasach cząber był jednym z podstawowych składników w kuchniach wiejskich i szlacheckich, a ponadto uznawano go za afrodyzjak. Dodawano go do mięs, gulaszy, zup i miał status podobny do majeranku. Ma moc wyciągania pełni smaku z łagodnych potraw, ale jednocześnie ich nie przytłacza. Dziś jest nieco zapomniany, chociaż często sięgamy po mieszanki przyprawowe, w których się znajduje, między innymi zioła prowansalskie. 

Do czego dziś można używać cząbru w kuchni?

Cząber ma intensywny, lekko pieprzny zapach, który przypomina tymianek. Jego smak jest ostry, gorzkawy, z lekką nutą cytrusową. To zioło doskonale komponuje się z potrawami mięsno-warzywnymi, podkreślając ich smak i aromat. Cząber może być stosowany zarówno świeży, jak i suszony, chociaż ten pierwszy ma intensywniejszy smak i aromat. Jego zastosowanie w kuchni jest zaskakująco szerokie:

  • Do mięs: świetnie komponuje się zwłaszcza z jagnięciną, wieprzowiną i wołowiną. Można go dodać do marynat, sosów oraz bezpośrednio do mięsa podczas gotowania.
  • Fasolki po bretońsku: to chyba najsłynniejsza potrawa, w której cząber odgrywał główną rolę. Jego pieprzny smak doskonale kontrastuje z łagodnością fasoli i pomidorów.
  • Zupy: nadaje wyjątkowego aromatu zwłaszcza gęstym zupom, takim jak żurek, grochówka czy gulaszowa.
  • Sosy: przede wszystkim do mięs, cząber wzbogaca ich smak i dodaje wyrazistości.
  • Warzywa: zwłaszcza takie jak kapusta, fasola, ziemniaki czy szpinak.

Cząber można również dodać do marynat i napojów, a także wykorzystać jako składnik masła ziołowego lub w kompozycjach na zimno, jak sałatki.

Fot. Adobe Stock, Justyna