Na sklepowych półkach królują niepodzielnie następujące kasze: gryczana, jęczmienna i jaglana. Tymczasem obok nich można znaleźć produkt, którego historia jest równie ciekawa, a może nawet bardziej zaskakująca. Kasza orkiszowa powstaje bowiem ze zboża znanego na Słowiańszczyźnie od wielu setek lat. Warto przypomnieć sobie o niej podczas kolejnych zakupów.

Kasza orkiszowa – co to jest?

Kasza orkiszowa powstaje z ziaren orkiszu, czyli dawnego gatunku pszenicy. Nie jest to zatem żadna egzotyczna nowinka, lecz produkt mający długą tradycję w europejskim rolnictwie. Sam orkisz uprawiano już w starożytności. Był znany na Bliskim Wschodzie, a z czasem rozpowszechnił się również w Europie. Przez całe stulecia wykorzystywano go do przygotowywania mąki, pieczywa i potraw z gotowanego ziarna.

Kasza orkiszowa ma zazwyczaj jasnobrązowy, lekko złocisty kolor. Jej smak jest delikatny, z wyczuwalną orzechową nutą i subtelną słodyczą. Po ugotowaniu ziarna pozostają przyjemnie sprężyste, szczególnie jeśli nie gotuje się ich zbyt długo.

W porównaniu z kaszą gryczaną orkiszowa jest łagodniejsza i nie ma charakterystycznej goryczki. Konsystencją może natomiast przypominać grubsze kasze pszenne lub jęczmienne.

Czy Słowianie jedli kaszę orkiszową przed chrztem Polski?

Wszystko wskazuje na to, że orkisz był znany mieszkańcom ziem polskich jeszcze przed 966 rokiem. Uprawy różnych gatunków pszenicy mają tutaj znacznie dłuższą historię niż samo państwo polskie. Co istotne, badania potwierdzają obecność orkiszu wśród zbóż uprawianych we wczesnym średniowieczu. W publikacji Muzeum Archeologicznego w Poznaniu poświęconej roślinom znanym dawnym Słowianom, przodkom dzisiejszych Polaków, wymieniono go obok samopszy, płaskurki i innych gatunków pszenicy.

Czy oznacza to, że nasi przodkowie jedli dokładnie taką kaszę orkiszową, jaką obecnie kupuje się w sklepie? Tego nie da się stwierdzić z całkowitą pewnością. Dawne sposoby obróbki ziarna różniły się nieco od współczesnych.

Można jednak z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że orkisz wykorzystywano również do przygotowywania potraw przypominających kaszę. Skoro uprawiano to zboże, a gotowane i rozdrobnione ziarna stanowiły podstawę ówczesnego jadłospisu, takie zastosowanie wydaje się zupełnie naturalne.

Kaszowa dieta dawnych Słowian

Trzeba bowiem pamiętać, że kuchnia dawnych Słowian opierała się w dużej mierze właśnie na rozdrobnionych zbożach, czyli właśnie kaszach. Szczególnie popularna była jaglana, przygotowywana z prosa. Jadano też kasze jęczmienne oraz gęste potrawy zbożowe nazywane bryjami.

Ziarna gotowano w wodzie, czasem z dodatkiem mleka, tłuszczu lub dostępnych sezonowo składników. Nie zawsze były to sypkie kasze znane ze współczesnego obiadu. Często przypominały gęstą papkę albo polewkę.

Orkisz nie musiał być najważniejszym zbożem w słowiańskim gospodarstwie. Miał jednak swoje miejsce wśród roślin uprawnych i zapewne trafiał również do ówczesnych glinianych garnków.

Gdzie kupić kaszę orkiszową? Bywa nawet w Biedronce

Mimo tak długiej historii kasza orkiszowa nie należy dziś do najpopularniejszych produktów. Wiele osób kojarzy orkisz głównie z chlebem lub mąką, nie wiedząc, że można kupić również kaszę.

Tymczasem nie jest to produkt trudno dostępny. Kasza orkiszowa pojawiała się swego czasu między innymi w ofercie Biedronki. Nie oznacza to jednak, że znajduje się stale na półce każdego dyskontu. Można jej także szukać w większych supermarketach, sklepach ze zdrową żywnością i sklepach internetowych. 

Podczas zakupów warto zwrócić uwagę na nazwę produktu. Kasza orkiszowa, ziarno orkiszowe i płatki orkiszowe nie są tym samym. Całe ziarna mogą wymagać dłuższego gotowania, natomiast kasza, zależnie od stopnia rozdrobnienia (bywa różne), przygotowuje się szybciej.

Jak gotować kaszę orkiszową i do czego ją wykorzystać?

Kasza orkiszowa może z powodzeniem zastąpić popularną kaszę jęczmienną, ryż czy nawet ziemniaki. Jej łagodny smak sprawia, że dobrze łączy się zarówno z mięsem, jak i warzywami.

Szczególnie dobrze pasuje do duszonych grzybów, cebuli, pieczonej marchewki oraz sosów mięsnych. Można podawać ją do gulaszu, wykorzystać jako dodatek do zupy albo wymieszać z podsmażonymi warzywami.

Samo przygotowanie nie jest skomplikowane. Kaszę gotuje się w osolonej wodzie, zgodnie z czasem podanym na opakowaniu. Zależnie od rodzaju produktu może to zająć około 15-30 minut, a całe ziarna wymagają niekiedy znacznie więcej czasu.

Przy gotowaniu na sypko można zacząć od proporcji jednej części kaszy do dwóch części wody, sprawdzając zalecenia producenta. Po ugotowaniu dobrze pozostawić ją na kilka minut pod przykryciem, aby wchłonęła resztę płynu.