Remigiusz Rączka nazwał kiedyś ten deser „śląską panna cottą”. To skojarzenie bardzo dużo mówi szczególnie o jego konsystencji. Jest ona puszysta, ale też lekko galaretkowata, a to wszystko dzięki użytym składnikom i prostej technice przygotowania. Gdybym jednak miała wybierać pomiędzy włoską panna cottą, a śląskim deserem, zdecydowanie postawiłabym na polską wersję.
Co to jest szpajza?
Szpajza to tradycyjny, puszysty deser jajeczny pochodzący z kuchni śląskiej (i pomorskiej). Kiedyś podawano go na każdej większej imprezie. Śluby, komunie, urodziny czy inne okrągłe rocznice - zawsze wtedy na stole była szpajza. Po dziś dzień to jeden z najsłynniejszych śląskich maszketów (czyli słodyczy).
Skąd taka nazwa? W gwarze zapożyczono ją z języka niemieckiego (die Speise oznacza po prostu danie). Spolszczono pisownię i tak oto powstało nowe słowo. Czasem jeszcze można usłyszeć określenie ajerszpajza (od niemieckiego Eier - jajko).
Szpajza występuje w wielu opcjach smakowych. Może być czekoladowa, waniliowa, truskawkowa, wiśniowa, agrestowa, ale najpopularniejsza (i moim zdaniem najpyszniejsza) jest szpajza cytrynowa.
Jak zrobić szpajzę w wersji kolagenowej?
Tradycyjną szpajzę przygotujesz na bazie żółtek jaj, cukru, ubitych białek oraz koniecznie żelatyny. Ta ostatnia nadaje deserowi charakterystyczną konsystencję i sprawia, że zamienia się on w kolagenowy przysmak.
Bardzo ważne, żeby jajka do szpajzy były najpierw porządnie sparzone wrzątkiem, ponieważ używa się ich na surowo. Zwykły cukier możesz zastąpić cukrem brzozowym (ksylitolem). Cytryny najlepiej wybierz takie z oznaczeniem BIO, bo wtedy masz pewność, że nie były niczym pryskane (a deser warto ozdobić otartą skórką z cytryny). Żelatyny możesz użyć w proszku bądź listkach. Widziałam nowoczesne przepisy na szpajzę z dodatkiem agaru zamiast żelatyny, ale ich nie testowałam.
Przepis na szpajzę cytrynową
Składniki:
- 5 jajek
- 5 łyżek cukru
- 5 łyżeczek żelatyny
- 1/2 szklanki wody
- sok wyciśnięty z 2 cytryn
Sposób przygotowania:
- Żelatynę rozpuść w gorącej wodzie.
- Kiedy jest już dobrze rozmieszana i płyn jest przezroczysty, dodaj sok z cytryny. Odstaw do przestudzenia.
- Jajka sparz wrzątkiem.
- Następnie oddziel białka od żółtek.
- Żółtka utrzyj z cukrem na jasną, puszystą masę.
- W drugiej misce ubij białka na sztywną pianę.
- Następnie połowę piany białek dodaj do masy z żółtkami i cukrem, po czym delikatnie wymieszaj je za pomocą łyżki.
- Powtórz tę czynność z drugą połową piany z białek.
- Cały czas mieszając, bardzo powoli, wlewaj do masy całkowicie ostudzoną żelatynę.
- Przełóż masę do pucharków lub ozdobnych szklanek i odstaw do lodówki do stężenia (minimum 3 godziny).
Czym ozdobić szpajzę cytrynową?
Ja swoją szpajzę ozdobiłam owocami kandyzowanymi, które od dawna czekały w kuchennej szafce na swoje 5 minut. W najprostszej wersji do dekoracji deseru możesz wykorzystać skórkę otartą z cytryny. Owoc należy wcześniej sparzyć.
Na śląsku do szpajzy często dodawane są bakalie, szczególnie rodzynki. Polecam także pucharkową klasykę, czyli domową bitą śmietanę, wiórki ulubionej czekolady i świeże listki mięty.
