Choć w szkole uczono nas, że muchomory są trujące, niektóre z nich są jadalne, a przy tym bardzo smaczne. W czerwcu w lasach ze ściółki wychyla swój kapelutek muchomor rdzawobrązowy. Sprawdź, czym się wyróżnia, gdzie go szukać, na co uważać podczas zbiorów i jak wykorzystać go później w kuchni.
Muchomor rdzawobrązowy, czyli „szlachcianka”, „panienka” i „wyskoczek”
Muchomor rdzawobrązowy (Amanita fulva) należy do rodziny muchomorowatych. Wśród grzybiarzy funkcjonuje pod wieloma regionalnymi nazwami. Możecie usłyszeć określenia takie jak „szlachcianka”, „panienka”, „czubek” czy „wyskoczek”. Wszystkie odnoszą się do tego samego gatunku.
To jeden z najbardziej niedocenianych grzybów występujących w polskich lasach. Wielu grzybiarzy omija go ze względu na przynależność do rodzaju muchomorów. Tymczasem jest to gatunek jadalny, choć wymagający bardzo dobrej znajomości cech rozpoznawczych. Charakterystyczną cechą muchomora rdzawobrązowego jest brak pierścienia na trzonie oraz obecność pochewki u jego podstawy.
Jak wygląda muchomor rdzawobrązowy?
Kapelusz muchomora rdzawobrązowego osiąga zwykle od 5 do 10 cm średnicy. Ma barwę od rdzawobrązowej do pomarańczowobrązowej, często z ciemniejszym środkiem. U młodych okazów jest dzwonkowaty, a z wiekiem staje się bardziej rozpostarty. Brzeg kapelusza jest wyraźnie prążkowany. Blaszki są jasne, najczęściej białe lub kremowe. Trzon jest smukły, jasny i pozbawiony pierścienia. U jego podstawy znajduje się charakterystyczna workowata „sakiewka”.
AdobeStock Barbora Batokova
Podczas identyfikacji zachowaj szczególną ostrożność. Muchomor rdzawobrązowy należy do grupy tzw. mglejarek, do której zaliczają się również muchomor szarawy (Amanita vaginata) i muchomor żółtawy (Amanita crocea). Gatunki te są do siebie bardzo podobne. Oba są jadalne, ale na surowo trujące.
Muchomor żółtawy / AdobeStock Igor Kramar
Podobną budowę posiada również trujący muchomor zielonawy (Amanita phalloides). Szczególnie młode owocniki mogą sprawiać trudności osobom bez dużego doświadczenia. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do oznaczenia grzyba, nie wkładaj go do koszyka.
Muchomor zielonawy / AdobeStock Jolanda
Gdzie w Polsce rośnie muchomor rdzawobrązowy?
Muchomor rdzawobrązowy występuje praktycznie na terenie całej Polski. Pierwsze owocniki pojawiają się już w czerwcu, a sezon trwa zazwyczaj do września. Rosną zarówno w lasach iglastych, jak i mieszanych czy liściastych. Szczególnie upodobał sobie wilgotne, mszyste stanowiska oraz wrzosowiska. Tworzy mikoryzę z wieloma gatunkami drzew, między innymi z sosnami, świerkami, dębami, bukami i brzozami. Nie znajdziesz go na łąkach, polach czy w przydomowych ogrodach. Do życia potrzebuje bliskiego związku z korzeniami drzew.
Ciekawostką jest sposób jego występowania. Rzadko wyrasta pojedynczo. Najczęściej spotkasz kilka lub nawet kilkanaście owocników rosnących niedaleko siebie. Jeśli znajdziesz jednego muchomora rdzawobrązowego (i jesteś go pewny), warto dokładnie obejrzeć okolicę.
Jak zbierać „szlachcianki”?
Podczas zbioru wybieraj przede wszystkim młode i zdrowe owocniki. Najbardziej cenione są egzemplarze z jeszcze częściowo zamkniętym, dzwonkowatym kapeluszem.
Grzyb ten jest dość delikatny, dlatego wkładaj go ostrożnie do koszyka. Starsze owocniki szybko miękną i łatwo ulegają uszkodzeniom. Podobnie jak w przypadku innych grzybów leśnych, możesz delikatnie wykręcać owocniki lub ostrożnie odcinać je nożem tuż przy podłożu. Najważniejsze jest, aby nie niszczyć grzybni znajdującej się pod ziemią. Ze względu na możliwość pomyłki z niebezpiecznymi muchomorami ten gatunek powinny zbierać przede wszystkim osoby dobrze znające grzyby.
Czy muchomor rdzawobrązowy jest jadalny?
Tak, muchomor rdzawobrązowy jest grzybem jadalnym. Nie należy jednak spożywać go na surowo. Przed jedzeniem trzeba go poddać obróbce termicznej poprzez gotowanie, smażenie lub duszenie. Ma delikatny, ciekawy, lekko słodkawy smak.
Ze względu na ryzyko pomyłki z trującymi gatunkami część atlasów grzybów zaleca ostrożność lub wręcz odradza jego zbieranie. Nie wynika to z jego toksyczności, lecz z trudności w prawidłowym oznaczeniu.
Jak przyrządzić muchomora rdzawobrązowego?
Ma delikatny, przyjemny aromat, który dobrze komponuje się z innymi grzybami leśnymi. W kuchni najlepiej wykorzystuj kapelusze. Trzony, szczególnie starszych egzemplarzy, bywają twarde i łykowate, dlatego często nie nadają się do przygotowywania potraw.
Muchomor rdzawobrązowy szczególnie dobrze sprawdza się w marynatach. Młode kapelusze zachowują zwartą strukturę i bardzo dobrze chłoną smak zalewy. Możesz go również dusić, smażyć oraz gotować. Najczęściej pełni rolę grzyba, który wzbogaca smak innych gatunków. Dodawaj go do zupy grzybowej, sosu śmietanowego albo farszu do pierogów. Dzięki łagodnemu aromatowi dobrze komponuje się z borowikami, podgrzybkami czy koźlarzami.
