W lesie najwięcej emocji budzą zwykle borowiki i podgrzybki. Tymczasem tuż obok, pod młodymi sosnami, często rosną całe gromadki grzybów, które nie ustępują im smakiem. Mają błyszczące, brązowe kapelusze, jasne trzony i delikatny miąższ. Po deszczu potrafią pojawić się w dużych ilościach, dlatego podczas jednego spaceru zapełnisz nimi sporą część koszyka. Warto się po nie schylić, zwłaszcza jeśli lubisz domowe sosy grzybowe.

Maślak zwyczajny, czyli śliski przysmak spod sosny

Maślak zwyczajny (Suillus luteus) należy do rodziny maślakowatych. To jeden z najbardziej rozpowszechnionych grzybów jadalnych w polskich lasach. Grzybiarze nazywają go także maślakiem, maśluchem, maślarzem lub sośniakiem.

Nazwa nie jest przypadkowa. Kapelusz grzyba pokrywa lepka, śluzowata skórka, która w dotyku przypomina powierzchnię posmarowaną masłem. To właśnie ta cecha wyróżnia go spośród wielu innych grzybów rurkowych.

Maślak zwyczajny ma łagodny smak i delikatny miąższ. Podczas duszenia nabiera miękkiej, nieco śliskiej konsystencji, dzięki której świetnie sprawdza się w sosach i zupach. Nie daje tak intensywnego aromatu jak suszony prawdziwek, ale znakomicie zagęszcza potrawy.

Adobe Stock, Edmondo

Jak wygląda maślak zwyczajny? Zwróć uwagę na pierścień

Kapelusz maślaka zwyczajnego osiąga zazwyczaj od 4 do 15 cm średnicy. U młodych okazów jest półkulisty, później staje się wypukły, a u starszych niemal płaski. Jego barwa przechodzi od czekoladowobrązowej do żółtobrązowej.

Podczas wilgotnej pogody kapelusz jest wyjątkowo śliski i błyszczący. Gdy wyschnie, staje się mniej lepki. Pod spodem znajdziesz drobne rurki, początkowo żółtawe, z czasem oliwkowożółte.

Trzon ma zwykle 4-10 cm wysokości. Jest jasny, żółtawy, a jego najważniejszą cechą jest wyraźny, błoniasty pierścień, początkowo białawy, później często fioletowobrązowy. Powstaje z osłony, która u młodego grzyba zakrywa rurki.

Maślaka zwyczajnego możesz pomylić z maślakiem ziarnistym, który nie ma pierścienia, lub maślakiem pstrym o bardziej suchym, matowym kapeluszu. Oba są jadalne.

Gdzie rośnie maślak zwyczajny? Szukaj go pod sosnami

Jeśli chcesz znaleźć maślaki zwyczajne, wybierz się do lasu sosnowego. Grzyby te tworzą mikoryzę z sosnami, szczególnie sosną zwyczajną. Oznacza to, że ich grzybnia współpracuje z korzeniami drzew, wymieniając składniki odżywcze.

Najwięcej maślaków znajdziesz w młodnikach sosnowych, na obrzeżach borów, przy leśnych ścieżkach i na piaszczystych polanach porośniętych sosnami. Lubią przepuszczalne, często kwaśne gleby.

Spotkasz je w całej Polsce, zwłaszcza na terenach obfitujących w bory sosnowe, między innymi na Mazowszu, Pomorzu, w Wielkopolsce i na Lubelszczyźnie.

Pierwsze owocniki pojawiają się już w maju lub czerwcu, ale główny sezon przypada na okres od sierpnia do października. Przy sprzyjającej pogodzie znajdziesz je także w listopadzie.

Jak przyrządzić maślaka zwyczajnego? Do sosu i zupy jest znakomity

Maślak zwyczajny najlepiej sprawdza się w zupach, sosach i potrawach duszonych. Jego delikatny miąższ podczas gotowania staje się miękki, a lekko śluzowata konsystencja pomaga naturalnie zagęścić sos. Możesz dusić go z cebulą, masłem i śmietaną, dodawać do grzybowej zupy, farszu do pierogów albo marynować młode kapelusze w occie. Szczególnie dobrze smakuje w towarzystwie ziemniaków, kaszy i makaronu.

Zanim jednak wrzucisz maślaki do garnka, zdejmij z kapeluszy lepką skórkę. Najłatwiej zrobić to małym nożykiem. Podważ skórkę przy brzegu kapelusza i delikatnie ściągnij ją w kierunku środka. Najlepiej czyścić grzyby na sucho, ponieważ po namoczeniu robią się jeszcze bardziej śliskie. Resztki piasku i igliwia usuń pędzelkiem lub wilgotną ściereczką, a w razie potrzeby krótko opłucz grzyby.

A czy maślaki nadają się do suszenia? Tak, choć nie są do tego najlepszym wyborem. Zawierają dużo wody, a po wysuszeniu stają się cienkie i kruche. Jeśli chce je suszyć, wybierz jędrne okazy, usuń skórkę i pokrój kapelusze na cienkie plasterki. Znacznie lepiej sprawdza się mrożenie maślaków. Oczyszczone grzyby pokrój, krótko obgotuj lub podduś, ostudź, dokładnie odsącz i dopiero wtedy włóż do zamrażarki. Dzięki temu zachowasz zapas grzybów na zimowe zupy i sosy.

Porady zawarte w powyższym artykule to jedynie sugestia i nie zastępują profesjonalnej oceny. Jeśli nie jesteś w pełni pewny/pewna, że zebrane grzyby są jadalne, lepiej zrezygnuj z ich spożycia. Pamiętaj, że w razie wątpliwości należy skonsultować się z doświadczonym grzyboznawcą - w stacjach sanitarno-epidemiologicznych pełnią dyżury specjaliści, którzy bezpłatnie ocenią, czy dany grzyb jest jadalny.