Późną jesienią, gdy dni robią się krótsze, a noce chłodniejsze, wielu z nas rusza do lasu na ostatnie w sezonie grzybobrania. Gąska zielonka to jeden z tych okazów, które potrafią zachwycić nawet wtedy, gdy inne gatunki już zniknęły. Ma przyjemny, mączny zapach i świetnie sprawdza się do smażenia. Jej charakterystyczny kolor ułatwia wypatrzenie jej w iglastej ściółce. Ale to jest jednocześnie największym problemem. Bo bardzo podobną barwę ma jeden z najgroźniejszych grzybów w Europie – muchomor sromotnikowy. Co roku ktoś myli te gatunki. Dlatego warto znać dwa szczegóły, które pozwolą od razu rozpoznać, z czym masz do czynienia. I jeszcze kilka dodatkowych różnic, które dodadzą ci pewności.

Gąska zielonka i muchomor sromotnikowy – gdzie i kiedy rosną?

Gąska zielonka (Tricholoma equestre) pojawia się późną jesienią – najczęściej od października do końca listopada, a czasem rośnie nawet w grudniu. Lubi chłodne, wilgotne dni, ale nie znosi dużych mrozów. Najłatwiej znaleźć ją w lasach sosnowych i mieszanych, szczególnie tam, gdzie podłoże jest piaszczyste. Często rośnie pod ściółką – delikatnie zakopana w igliwiu lub piasku. Zwykle występuje grupami, więc jeśli trafisz na jedną, warto się rozejrzeć.

Z kolei muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides) to grzyb, który pojawia się wcześniej – jego sezon zaczyna się już w lipcu i trwa do października, czasem dłużej, jeśli jesień jest ciepła. Preferuje lasy liściaste, rośnie szczególnie pod dębami, bukami i grabami, rzadziej spotyka się go w borach. Pojawia się zazwyczaj pojedynczo lub w niewielkich grupach, często na wilgotnej, próchnicznej glebie.

Jeśli więc trafisz na zielonkawy grzyb późną jesienią w suchym, piaszczystym lesie iglastym – to najprawdopodobniej będzie gąska.

Dwie różnice powiedzą wszystko – jak rozpoznać sromotnika?

To właśnie te dwa elementy są najważniejsze, jeśli chcesz odróżnić gąskę zielonkę od muchomora sromotnikowego. Jeśli zmylił cię kolor kapelusza, wystarczy, że zajrzysz pod spód.

Pochewka

Muchomor sromotnikowy wyrasta z tzw. pochwy – to biała, workowata osłona u podstawy trzonu. Często częściowo zakopana w ziemi, dlatego trzeba grzyba delikatnie wyjąć i dokładnie obejrzeć jego nasadę. Jeśli widzisz coś, co przypomina biały mieszek czy skórkę – to nie jest gąska.

Gąska zielonka nie ma pochwy. Jej trzon wyrasta bezpośrednio z ziemi, często z piasku, jest jednolity, bez żadnych dodatkowych osłon.

Pierścień

Muchomor ma także pierścień – błoniastą „spódniczkę” znajdującą się na górnej części trzonu, tuż pod kapeluszem. Może być mniej lub bardziej widoczny, ale prawdziwa gąska nigdy nie ma pierścienia.

Inne różnice między gąską zielonką a muchomorem sromotnikowym

Poza pierścieniem i pochewką są też inne różnice, które mogą ci pomóc, gdy nie masz pewności. Czasem trochę mniej wyraźne dla niewprawnego oka, ale też warto je znać.

Kapelusz

Gąska zielonka ma kapelusz żółty lub żółtozielony, czasem pokryty drobnymi łuskami, lekko tłusty w dotyku, zwłaszcza po deszczu. Często lekko spłaszczony, nieco wgłębiony w środku.

Muchomor sromotnikowy też ma zielonkawy kapelusz, ale raczej w odcieniu oliwki, bez łusek, bardziej gładki i błyszczący. Kapelusz jest wypukły, często z małym garbkiem, u starszych grzybów może się lekko rozpłaszczyć.

To jednak nie wystarczy, by mieć pewność – bo młode okazy mogą wyglądać bardzo podobnie.

Blaszki

Tutaj różnica jest bardziej wyraźna. Gąska zielonka ma blaszki żółtawe lub oliwkowe, czasem z zielonkawym odcieniem. Blaszki są gęste, przyrośnięte do trzonu.

Muchomor sromotnikowy ma blaszki czysto białe, szerokie i wolne – to znaczy, że nie są przyrośnięte do trzonu. Ta różnica może nie być od razu widoczna, ale kolor jest kluczowy – jeśli blaszki są białe jak kreda, zostaw grzyba w spokoju.

Trzon

Trzon gąski zielonki jest włóknisty, często w kolorze kapelusza lub nieco jaśniejszy. Czasem z delikatnymi smugami. Zdarza się, że jest pusty w środku, ale nigdy nie ma ozdobników.

Muchomor ma trzon jaśniejszy, z wyraźnym pierścieniem i często z lekkim zgrubieniem przy podstawie – czyli miejscem, gdzie wyrasta z pochwy.

Fot. Redakcja MojeGotowanie.pl

Porady zawarte w powyższym artykule to jedynie sugestia i nie zastępują profesjonalnej oceny. Jeśli nie jesteś w pełni pewny/pewna, że zebrane grzyby są jadalne, lepiej zrezygnuj z ich spożycia. Pamiętaj, że w razie wątpliwości należy skonsultować się z doświadczonym grzyboznawcą - w stacjach sanitarno-epidemiologicznych pełnią dyżury specjaliści, którzy bezpłatnie ocenią, czy dany grzyb jest jadalny.