Dziś coraz częściej i chętniej wracamy do tradycyjnych produktów i prostych składników. Właśnie dlatego warto przyjrzeć się bliżej zbożu, które było uprawiane już tysiące lat temu, a dziś przeżywa swój cichy renesans. 

Pszenica samopsza – co to jest?

Pszenica samopsza to jedna z najstarszych odmian pszenicy uprawianych przez człowieka. Znana była już w neolicie, a jej ślady odnaleziono na terenach Bliskiego Wschodu i Europy. 

Wyróżnia się drobnym ziarnem, które jest ściśle otoczone plewą. Ma niższą wydajność plonów niż nowoczesne odmiany, dlatego przez lata była wypierana przez bardziej „opłacalne” gatunki. Rolnicy wybierali pszenicę zwyczajną, bo dawała więcej ziarna z hektara i była łatwiejsza w obróbce.
Samopsza ma jednak swoje unikalne cechy. Zawiera mniej glutenu niż popularna pszenica, a jej gluten ma inną strukturę. Ziarno jest bogatsze w barwniki karotenoidowe, które nadają wypiekom na bazie mąki z samopszy złocisty kolor. 

Przez lata była mało znana, bo przemysł spożywczy stawiał na wydajność i jednolitość. Dziś, gdy coraz więcej osób szuka naturalnych i mniej przetworzonych produktów, pszenica samopsza wraca do łask, głównie w małych młynach oraz gospodarstwach ekologicznych.

Ciekawostki na temat samopszy

Warto wiedzieć, że samopsza (podobnie jak płaskurka i orkisz) należy do rodzaju zbóż Triticum, z którego wywodzi się także dobrze znana pszenica zwyczajna. Różnica polega na tym, że te starsze gatunki zachowały swoją pierwotną formę, dlatego określa się je mianem zbóż pradawnych. W przeciwieństwie do współczesnej pszenicy mają ziarno otoczone twardą łuską, którą trzeba usunąć przed zmieleniem, co podnosi koszty przetwarzania i sprawiło, że zostały wyparte przez odmiany bezłuskowe. Jednocześnie ta naturalna „osłona” chroni ziarno, dzięki czemu roślina jest bardziej odporna i nie wymaga intensywnego nawożenia.

Samopsza (łac. Triticum monococcum), znana też jako einkorn czy farro piccolo, była jedną z pierwszych udomowionych roślin. Jej uprawę rozpoczęto tysiące lat temu na terenach tzw. Żyznego Półksiężyca. Intrygującym dowodem na istnienie samopszy na początku ludzkości jest odnalezienie jej ziaren w żołądku Ötziego czyli „człowieka lodu”, żyjącego ponad 5300 lat p.n.e. Jego zmumifikowane ciało archeolodzy odnaleźli w Południowym Tyrolu w 1991 roku. 

Co bardzo ciekawe, to zboże zawiera tylko 14 chromosomów, podczas gdy współczesna pszenica ma ich aż 42, a jej ziarno uchodzi za bardziej zasobne w białko i składniki odżywcze.

Fot. Getty/iStock, Inahwen

Pszenica samopsza – zastosowanie w kuchni

Z ziaren samopszy produkuje się przede wszystkim mąkę jasną lub pełnoziarnistą. Możesz też spotkać kaszę z całych ziaren, płatki czy makarony. Najłatwiej jednak zacząć od mąki, którą bez problemu wykorzystasz w swojej kuchni. Mąka z pszenicy samopszy świetnie sprawdza się do:

  • wypieku chleba na zakwasie
  • bułek i drożdżówek
  • naleśników i racuchów
  • ciastek i ciasteczek 
  • ciast ucieranych
  • domowego makaronu

Musisz jednak pamiętać, że ciasto z samopszy zachowuje się nieco inaczej niż to z mąki pszennej. Jest bardziej delikatne i mniej elastyczne. Warto zacząć od mieszania jej pół na pół ze zwykłą mąką, aby zobaczyć, jak reaguje w twoich przepisach.

Źródło ciekawostek: www.gov.pl